ديگرى نداريم و در منابع ديگر نيز سخنى از اين باب نرفته است . وى خود را اهل نطنز و از دهكدهء افوشته ، كه در جوار اين شهر واقع است ، معرفى مىكند و مىنويسد : بهرام ميرزاى صفوى ( برادر شاه تهماسب ) در وقتى كه حاكم مشهد بود و « لواى درويش نوازى » مىافراخت ، پدرش را كه از « صلحا و اتقيا » بود مورد لطف و عنايت خويش ساخته و براى او در يكى از محلات خارج شهر خانه‌اى به مبلغ هشت تومان تبريزى خريدارى كرده و موجبات آسايش خاطر وى را فراهم آورده است . « 1 » مؤلف كه از اين لطف و احسان بهرام ميرزا در حق پدرش بىنصيب نمانده ، دوران كودكى و جوانى خود را در راه كسب علم و معرفت و خواندن و نوشتن قصص و حكايات و استماع احاديث و نقل اخبار و نظم اشعار گذرانده و از همين جا به تاريخ و سير و سرودن شعر علاقه‌مند گرديده است . وى از مجموعهء اشعارى كه طى زندگى خود سروده ديوانى فراهم ساخته و آن را بر اساس « حواس خمسه » به پنج قسمت تقسيم كرده است : - ديوان اول و دوم در غزليات عاشقانه به نامهاى « مجازيه » و « غايت المجاز » . - ديوان سوم شامل قصايد و مقطعات و اقسام ديگرى از شعر در حمد خدا و رسول به نام « حاصل الحيات » . - ديوان چهارم در مدح پادشاه و اعيان زمان به نام « اضطراريه » . - ديوان پنجم موسوم به « براءة القلم » . « 2 » هيچيك از اين ديوانها تاكنون به دست نيامده و تنها چيزى كه ما را به هنر شاعرى مؤلف رهنمون مىكند ، اشعار نسبتا مفصلى است كه وى به مقتضاى كلام در لابلاى حوادث تاريخى آورده كه بجز مواردى اندك بقيه اثر طبع خود اوست و اگر اشعار ديوانهاى ياد شده نيز بر اين نسق باشد از لطف ادبى خالى بوده است . مؤلف در اواخر عمر ، « كه خاطر از فكرهاى بلند منظومات تنزل نموده و ذوق اطلاع بر دقايق حقايق حديث خصوصا تفاسير علماى دين و تصانيف فضلاى بلاغت آيين كه مطالعهء آن رنگ غفلت از آيينهء دل مىزدايد و ملاحظهء آن ابواب خبرت و انتباه بر روى خاطر فاتر مىگشايد » « 3 » ، طبيعتش از دنياى تخيلات شاعرانه به جهان حقايق و مطالعه در اخبار و احاديث پر گشوده و رغبتى تمام به تحقيق در تاريخ و سير يافته است ، تا آنكه در اوايل بهار سال 998 هجرى كه شاه عباس بزرگ براى تنبيه يعقوب خان ذو القدر حاكم متمرد فارس به آن سامان لشكر كشيد و قلعهء مستحكم اصطخر را كه پناهگاه او بود گشود ، مؤلف تحت

--> ( 1 ) - ص 50 . ( 2 ) - ص 22 . ( 3 ) - ص 23 .